تأثیر نور محیط روی مطالعه؛ چطور با نور مناسب بهتر درس بخوانیم؟
تا حالا شده ساعتها پشت میز بنشینی، اما بعد از مدتی احساس کنی چشمهایت خسته شدهاند، حواست زودتر پرت میشود و مطالعه دیگر مثل ابتدای کار پیش نمیرود؟ یکی از عواملی که ممکن است کمتر به آن توجه کنیم، تأثیر نور محیط روی مطالعه است.
نور فقط برای دیدن صفحه کتاب نیست. شدت، جهت و زمان دریافت نور میتواند روی هوشیاری، راحتی چشم و حتی ریتم خوابوبیداری اثر بگذارد؛ موضوعی که برای داوطلب کنکور، با ساعتهای طولانی مطالعه، اهمیت بیشتری پیدا میکند. پژوهشهای مروری نشان دادهاند که نور میتواند سطح هوشیاری را تحت تأثیر قرار دهد، هرچند اثر آن بر عملکردهای پیچیده شناختی همیشه یکسان و قطعی نیست.
نور کم یعنی چشم ضعیف میشود؟
یکی از باورهای قدیمی این است که «اگر در نور کم درس بخوانی، چشمت ضعیف میشود.»
اما این جمله دقیق نیست.
مؤسسه ملی چشم آمریکا (NEI) میگوید مطالعه در نور کم به چشم آسیب دائمی نمیزند، هرچند میتواند باعث شود چشمها زودتر احساس خستگی کنند.
پس مشکل نور نامناسب بیشتر این است که مطالعه را سختتر و خستهکنندهتر میکند؛ نه اینکه الزاماً به چشم آسیب دائمی بزند.
تأثیر نور محیط فقط به میزان روشنایی مربوط نمیشود؛ جهت تابش، یکنواختی نور، میزان خیرگی و حتی زمان استفاده از نور هم میتوانند تجربه مطالعه را تغییر دهند.
نور مناسب برای مطالعه چه ویژگیهایی دارد؟
برای مطالعه، فقط «زیاد بودن نور» مهم نیست؛ کیفیت و نحوه تابش آن هم اهمیت دارد.
استانداردهای بینالمللی روشنایی تأکید میکنند که برای کارهای دیداری دقیق مانند خواندن و نوشتن، هم مقدار روشنایی و هم کنترل خیرگی و یکنواختی نور باید در نظر گرفته شود. در فضاهای کاری، مقدار مرجع رایج برای سطح میز حدود ۵۰۰ لوکس است.
یک مطالعه آزمایشی نیز نشان داد که تغییر شدت و دمای رنگ نور میتواند روی بازده خواندن و خستگی ذهنی اثر بگذارد؛ در آن مطالعه، بسته به مدت مطالعه، ترکیبهای متفاوتی از شدت نور و دمای رنگ بهترین نتایج را داشتند.
یعنی قرار نیست برای اتاقت یک نسخه جادویی مثل «حتماً فلان لامپ را بخر» وجود داشته باشد؛ مهمتر از همه این است که صفحه کتاب بهخوبی دیده شود، نور مستقیم داخل چشم نباشد و اختلاف شدید روشنایی در محیط ایجاد نشود.
بهترین جا برای قرار گرفتن چراغ مطالعه کجاست؟
چراغ مطالعه نباید طوری قرار بگیرد که نور مستقیماً به چشم بتابد یا روی صفحه کتاب بازتاب شدید ایجاد کند.
برای بیشتر افراد، قرار دادن چراغ در سمتی که دست غالب کمتر سایه ایجاد کند، کمککننده است؛ برای مثال، فرد راستدست معمولاً میتواند چراغ را در سمت چپ میز قرار دهد.
همچنین بهتر است صفحه کتاب یا دفتر بهطور یکنواخت روشن باشد و یک نقطه بسیار روشن در کنار محیطی کاملاً تاریک قرار نگیرد. راهنماهای بیمارستانی چشم نیز بر هدایت نور به سمت صفحه و دور نگه داشتن آن از چشم تأکید میکنند.
نور سفید بهتر است یا زرد؟
اینجا هم پاسخ کاملاً «سفید» یا «زرد» نیست.
دمای رنگ نور میتواند روی احساس هوشیاری اثر بگذارد و بعضی مطالعات، نور با دمای رنگ بالاتر را برای افزایش هوشیاری مناسبتر یافتهاند؛ با این حال، اثر آن بر عملکرد شناختی پیچیده همیشه ثابت نیست.
برای مطالعه روزانه، یک نور خنثی و راحت معمولاً انتخاب عملیتری است؛ در عوض، نزدیک زمان خواب بهتر است از نور شدید و بهخصوص نورهای بسیار روشن با مؤلفه کوتاهموج زیاد دوری کنیم، چون نور عصر و شب میتواند ریتم شبانهروزی و خواب را مختل کند. کمیسیون بینالمللی روشنایی (CIE) نیز بر اهمیت «نور مناسب در زمان مناسب» تأکید کرده است.
و این نکته برای کنکوریها بسیار مهم است:
قرار نیست با روشن کردن یک چراغ خیلی قوی، شب را به روز تبدیل کنیم.
گاهی چیزی که فکر میکنیم «بیداری بیشتر» است، در نهایت فقط خواب را عقب میاندازد.
نور طبیعی؛ دوست خوب مطالعه
در طول روز، نور طبیعی یکی از بهترین گزینههاست؛ اما یک نکته مهم وجود دارد: نور طبیعی به معنی نشستن روبهروی پنجره و خیره شدن به نور خورشید نیست.
نور شدید مستقیم یا بازتاب خورشید روی کتاب و صفحهنمایش میتواند باعث خیرگی و ناراحتی شود. بهتر است میز در جایی باشد که از نور روز بهره ببرد، اما نور مستقیم خورشید روی صفحه مطالعه یا داخل چشم نتابد. کنترل پرده و جهت میز میتواند تفاوت زیادی ایجاد کند.
بنابراین برای یک داوطلب کنکور، توجه به تأثیر نور محیط روی مطالعه میتواند یکی از سادهترین تغییرات در محیط درس خواندن باشد.
برای یک داوطلب کنکور، این چیدمان ساده را امتحان کن
صبح و عصر، تا حد امکان از نور طبیعی استفاده کن.
روی میز، نور کافی و یکنواخت داشته باش؛ برای کارهای خواندن و نوشتن، حدود ۵۰۰ لوکس روی سطح مطالعه یک مرجع رایج در استانداردهای روشنایی است، نه یک عدد جادویی که برای همه افراد و همه محیطها الزامآور باشد.
چراغ را طوری قرار بده که خود لامپ داخل میدان دیدت نباشد و روی کتاب سایه شدید ایجاد نکند.
صفحه لپتاپ یا تبلت را روبهروی پنجرهای با نور شدید نگذار تا بازتاب روی صفحه ایجاد نشود.
و شبها، بهخصوص نزدیک زمان خواب، از نور بسیار شدید محیطی استفاده نکن تا برنامه خواب به هم نریزد.
یک نکته مهمتر از همه اینها
اگر ساعت مطالعهات ۸ یا ۱۰ ساعت است، نباید انتظار داشته باشی نور بهتنهایی معجزه کند.
نور مناسب یکی از اجزای محیط مطالعه است؛ در کنار خواب کافی، برنامهریزی درست، استراحتهای منظم، وضعیت نشستن و حذف عوامل حواسپرتی.
اما همین جزئیات کوچک گاهی تفاوت بزرگی ایجاد میکنند. وقتی قرار است هر روز ساعتها برای کنکور مطالعه کنی، بهتر است محیط مطالعه برایت کمترین اصطکاک و بیشترین راحتی را ایجاد کند.
گاهی برای بهتر درس خواندن، لازم نیست بیشتر تلاش کنی؛ کافی است شرایطی را که در آن تلاش میکنی، بهتر کنی.
در نهایت، شناخت تأثیر نور محیط روی مطالعه به ما کمک میکند بدون تغییرات عجیب و پرهزینه، فضای مناسبتری برای ساعتهای طولانی درس خواندن بسازیم.
