نظم و تمیزی محیط مطالعه میتواند روی میزان حواسپرتی، آرامش و کیفیت مطالعه ما اثر بگذارد؛ مخصوصاً وقتی قرار است ساعتهای زیادی برای کنکور پشت میز بنشینیم.
تا حالا شده برای شروع درس خواندن پشت میز بنشینی، اما بهجای باز کردن کتاب، اول شروع کنی به جابهجا کردن جزوهها، پیدا کردن خودکار، جمع کردن کاغذها و مرتب کردن وسایل؟
گاهی حتی قبل از اینکه مطالعه را شروع کنیم، محیط مطالعه بخشی از توجه ما را به خودش اختصاص میدهد.
برای یک داوطلب کنکور که ممکن است روزانه ساعتهای زیادی پشت میز باشد، نظم و تمیزی محیط فقط یک مسئله ظاهری نیست. محیط اطراف میتواند روی میزان حواسپرتی، احساس آرامش و تجربه ما از مطالعه اثر بگذارد؛ البته این اثر برای همه افراد و در همه شرایط یکسان نیست.
چرا شلوغی محیط میتواند حواس ما را پرت کند؟
وقتی روی میز تعداد زیادی وسیله، کاغذ و محرک بصری وجود دارد، چشم و مغز با اطلاعات بیشتری روبهرو میشوند که ممکن است به کار اصلی مربوط نباشند.
پژوهشهای حوزه عوامل انسانی نیز نشان میدهند که شلوغی بصری میتواند در بعضی فعالیتها هزینه توجه ایجاد کند؛ بهخصوص زمانی که فرد باید از میان محرکهای متعدد، اطلاعات موردنظرش را پیدا کند. با این حال، میزان این اثر به نوع کار و شرایط محیط بستگی دارد.
حالا یک میز شلوغ را تصور کن:
چند برگه آزمون، یک کتاب باز، سه جزوه، هندزفری، شارژر، بطری آب، خوراکی، چند خودکار و گوشی موبایل.
حتی اگر قصد نداشته باشی به آنها توجه کنی، محیط از نظر بصری شلوغ است.
هدف از مرتب کردن میز این نیست که همهچیز را حذف کنیم؛ هدف این است که چیزهای غیرضروری، کمتر برای توجه ما رقابت کنند.
محیط مرتب فقط زیباتر نیست؛ میتواند آرامتر هم باشد
یک محیط آشفته ممکن است برای بعضی افراد احساس «کارهای ناتمام» یا فشار ایجاد کند.
در یک مطالعه روی ۶۰ زوج شاغل، پژوهشگران دریافتند افرادی که خانه خود را آشفتهتر و ناتمامتر توصیف میکردند، در برخی الگوهای روزانه کورتیزول و خلقوخو نیز تفاوتهایی داشتند. این مطالعه رابطه را نشان میدهد، نه اینکه ثابت کند بینظمی بهتنهایی علت استرس بوده است؛ با این حال، نشان میدهد که نحوه تجربه محیط میتواند با وضعیت روانی ما ارتباط داشته باشد.
برای دانشآموزی که هر روز ساعتها در یک اتاق مطالعه میکند، این موضوع میتواند مهم باشد.
وقتی وارد محیطی میشوی که وسایل سر جای خودشان هستند و فضای مطالعه مشخص است، احتمالاً کمتر درگیر مرتبکاری و تصمیمهای کوچک میشوی و راحتتر سراغ کار اصلی میروی.
در واقع، نظم و تمیزی محیط مطالعه میتواند به ایجاد یک فضای آرامتر و قابلپیشبینیتر برای درس خواندن کمک کند.
نظم و تمیزی یکی نیستند
نظم و تمیزی شبیه هم به نظر میرسند، اما دقیقاً یک مفهوم نیستند.
نظم یعنی کتابها، جزوهها و وسایل موردنیاز جای مشخصی داشته باشند و روی میز فقط چیزهایی بمانند که لازماند.
تمیزی یعنی محیط از زباله، لیوانهای خالی، باقیمانده غذا و آلودگی قابلمشاهده دور باشد.
برای محیط مطالعه، هر دو اهمیت دارند؛ اما اگر هدف تو تمرکز بیشتر باشد، اولویت اصلی کاهش محرکها و وسایل غیرضروری است.
لازم نیست میزت هر شب مثل عکسهای دکوراسیون کاملاً بینقص باشد.
میز باید کاربردی باشد، نه نمایشی.
آیا میز شلوغ همیشه بد است؟
اینجا یک نکته جالب وجود دارد.
در یک پژوهش معروف، محیطهای مرتب و نامرتب با رفتار و خلاقیت مقایسه شدند و محیط نامرتب در بعضی تکالیف خلاقانه نتایج متفاوتی ایجاد کرد.
اما پژوهشهای بعدی نتوانستند تمام این یافتهها را به همان شکل تکرار کنند.
بنابراین نمیتوان گفت:
«هرچه میز مرتبتر باشد، حتماً عملکرد ذهنی بهتر است.»
برای کنکور، مسئله کمی متفاوت است. بیشتر فعالیتهای تو شامل مطالعه، حل تست، مرور، یادگیری و توجه پایدار است؛ بنابراین بهتر است محیط را طوری تنظیم کنی که مزاحمتهای غیرضروری حداقل شوند.
قرار نیست میز کاملاً خالی باشد؛ قرار است برای درس خواندن مزاحم نباشد.
بزرگترین اشتباه؛ مرتب کردن میز به جای مطالعه!
یک دام جالب وجود دارد:
گاهی «نظم» خودش تبدیل به راه فرار از شروع مطالعه میشود.
مثلاً میگویی:
«اول کتابها را مرتب کنم.»
بعد سراغ کشوی میز میروی، بعد فایلهای لپتاپ را دستهبندی میکنی، بعد جزوهها را از نو میچینی و ناگهان نیم ساعت گذشته است.
در نتیجه، بهجای اینکه محیط به مطالعه کمک کند، مرتبسازی تبدیل به یک فعالیت جایگزین شده است.
برای همین بهتر است مرتبسازی محیط مطالعه کوتاه و روتین باشد؛ نه اینکه هر روز وقت زیادی برای آن صرف کنی.
قبل از شروع مطالعه، یک «ریست ۵ دقیقهای» انجام بده
لازم نیست برای مرتب کردن اتاق زمان زیادی بگذاری.
قبل از شروع هر بازه مطالعه:
کتاب و جزوه موردنیاز را روی میز قرار بده.
کاغذها و وسایل غیرضروری را کنار بگذار.
لیوان و زباله را از محیط خارج کن.
خودکار، پاککن، ماشینحساب و سایر ابزارهای ضروری را در دسترس قرار بده.
و مهمتر از همه، گوشی را از محدوده دید و دسترسی مستقیم خارج کن.
این مورد را دستکم نگیر. تحقیقات درباره مطالعه نشان دادهاند که حواسپرتیهای فناورانه و جابهجایی مکرر بین کارها میتوانند زمان متمرکز مطالعه را کوتاه کنند.
پنج دقیقه مرتبسازی قبل از مطالعه، خیلی بهتر از بیست بار قطع کردن مطالعه برای پیدا کردن وسایل است.
گوشی؛ شلوغیای که روی میز دیده نمیشود!
گاهی تصور میکنیم محیط مطالعه کاملاً مرتب است، اما یک عامل مهم را فراموش میکنیم:
گوشی موبایل.
ممکن است گوشی حتی بیصدا باشد، اما وجود آن نزدیک دست و در محدوده دید میتواند به یک محرک دائمی تبدیل شود.
برای یک جلسه مطالعه جدی، بهتر است گوشی را خارج از محدوده دسترس قرار بدهی؛ مخصوصاً وقتی قرار است روی درس سختی مثل ریاضی، فیزیک یا شیمی تمرکز کنی.
محیط مرتب فقط یعنی میز مرتب نیست؛ یعنی تا حد ممکن، محیط اطراف را از عوامل دعوتکننده به حواسپرتی هم خالی کنیم.
میز دیجیتال شما چقدر شلوغ است؟
شلوغی فقط روی سطح چوبی میز نیست؛ اگر برای مطالعه از تبلت یا لپتاپ استفاده میکنی، شلوغی دسکتاپ، باز بودن دهها تب (Tab) در مرورگر و نوتیفیکیشنهای برنامههای مختلف، میتوانند همان هزینه توجه را به ذهن تو تحمیل کنند.
وقتی همزمان چند پنجره، پیام و برنامه جلوی چشمت قرار دارند، بخشی از توجهت دائماً در معرض محرکهایی قرار میگیرد که ارتباطی با درس خواندن ندارند.
پیش از شروع مطالعه، برنامهها و پنجرههای اضافی را ببند و فقط فایل، کتاب الکترونیکی، سایت یا ویدیوی مربوط به همان جلسه را باز نگه دار. اعلانهای غیرضروری را نیز تا پایان بازه مطالعه خاموش کن.
میز مطالعه فقط سطحی نیست که روی آن کتاب میگذاری؛ دسکتاپ لپتاپ و صفحه تبلت تو هم بخشی از محیط مطالعهاند.
میز مطالعه ایدهآل چه شکلی است؟
لازم نیست میزت شبیه عکسهای اینستاگرامی باشد.
برای یک داوطلب کنکور، یک میز کاربردی میتواند خیلی ساده باشد:
کتاب + جزوه + ابزارهای لازم + آب + فضای خالی برای نوشتن و حل تست
همین.
هر چیزی که دائماً مجبور میشوی آن را جابهجا کنی، به دنبال آن بگردی یا توجهت را به خودش جلب کند، ارزش بررسی دارد.
یک قانون ساده داشته باش:
روی میز فقط چیزهایی باشند که برای همین جلسه مطالعه لازماند یا واقعاً به تمرکز کمک میکنند.
محیط مطالعه را برای ذهن قابل پیشبینی کن
یکی از کارهای مفیدی که میتوانی انجام بدهی، ثابت نگه داشتن ساختار کلی محیط است.
مثلاً همیشه خودکارها یک جای مشخص باشند، جزوههای روزانه در یک سمت میز قرار بگیرند و وسایل غیرضروری داخل کشو یا قفسه باشند.
این کار شاید خیلی ساده به نظر برسد، اما باعث میشود هر بار که مینشینی، مجبور نباشی برای پیدا کردن وسایل یا آماده کردن میز دوباره تصمیم بگیری.
در دوران کنکور، همین کاهش اصطکاکهای کوچک میتواند مطالعه را راحتتر کند.
یک نکته جالب؛ کمی طبیعت هم میتواند مفید باشد
اگر دوست داری محیط مطالعه را زیباتر کنی، یک گیاه کوچک یا دسترسی به منظرهای طبیعی میتواند گزینه خوبی باشد؛ نه به این دلیل که «گیاه مستقیماً رتبه کنکور را بالا میبرد»، بلکه چون مرورهای پژوهشی درباره محیطهای طبیعی نشان دادهاند که قرار گرفتن در معرض طبیعت در بعضی شرایط با بهبود برخی جنبههای توجه و حافظه کاری همراه بوده است. البته شواهد در این زمینه هم کاملاً یکدست نیستند.
پس یک گیاه کوچک روی میز اشکالی ندارد؛ به شرط اینکه خودش تبدیل به عامل حواسپرتی نشود!
برای داوطلب کنکور، این قانون را امتحان کن
هر شب قبل از تمام کردن روز، فقط چند دقیقه برای آماده کردن میز فردا وقت بگذار.
صبح یا اولین زمان مطالعه، لازم نیست با یک میز شلوغ و نامرتب شروع کنی.
وسایل موردنیاز از قبل آمادهاند و چیزی برای مرتب کردن وجود ندارد.
در نتیجه:
شروع مطالعه سریعتر میشود.
و شاید همین اتفاق ساده باعث شود فاصله بین «باید درس بخوانم» و «شروع کردم» کمتر شود.
جمعبندی؛ میز مرتب، ذهن متمرکزتر؟
نظم و تمیزی محیط مطالعه معجزهای برای افزایش یادگیری نیستند و شواهد علمی هم نمیگویند هرچه میز مرتبتر باشد، حتماً عملکرد ذهنی بهتر خواهد بود. حتی بعضی پژوهشها نتایج متفاوتی درباره نظم و بینظمی محیط پیدا کردهاند.
اما یک اصل کاربردی وجود دارد:
هرچه محیط مطالعه عوامل حواسپرتی کمتری داشته باشد و وسایل موردنیاز راحتتر پیدا شوند، مطالعه میتواند سادهتر و کماصطکاکتر شود.
برای یک داوطلب کنکور، لازم نیست اتاقت همیشه بینقص باشد.
فقط کافی است وقتی پشت میز مینشینی:
بدانی چه کاری باید انجام دهی، وسایل لازم دم دستت باشند و چیزهای غیرضروری توجهت را به خودشان جلب نکنند.
در نهایت، هدف از مرتب کردن میز این نیست که یک فضای زیبا برای عکس گرفتن بسازی؛
هدف این است که وقتی مینشینی، محیط به تو یادآوری کند: وقت درس خواندن است.
